Bill Gates cảnh báo những hệ thống AI đủ mạnh có thể bị lợi dụng để gây ra thảm họa với quy mô chưa từng có. Theo nhà đồng sáng lập Microsoft, rủi ro không chỉ đến từ lừa đảo hay tấn công mạng mà còn có thể mở rộng sang các lĩnh vực nhạy cảm như sinh học và cơ sở hạ tầng thiết yếu.
Trí tuệ nhân tạo đang giúp con người giải quyết nhiều công việc vốn đòi hỏi thời gian và kiến thức chuyên môn. Tuy nhiên, chính khả năng này cũng có thể trở thành vấn đề nếu công nghệ rơi vào tay những người có mục đích gây hại.
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC phát sóng ngày 27/9, Bill Gates đưa ra một trong những cảnh báo đáng chú ý nhất của ông về AI. Theo tỷ phú công nghệ, những hệ thống đủ mạnh trong tương lai có thể góp phần tạo ra thảm họa khiến số người thiệt mạng lên tới 1 tỷ.
Điều Bill Gates lo ngại không phải AI tự nhiên trở thành một thực thể muốn gây hại cho con người, mà là khả năng công nghệ này được con người sử dụng như một công cụ để khuếch đại những hành vi nguy hiểm.
AI có thể giúp một người làm được những việc trước đây cần cả đội ngũ
Một trong những thay đổi lớn mà AI mang lại là hạ thấp rào cản để thực hiện các công việc phức tạp. Người dùng có thể tiếp cận lượng kiến thức lớn, phân tích thông tin hoặc tạo ra nội dung trong thời gian ngắn mà không nhất thiết phải có trình độ chuyên môn tương đương trước đây.
Ở chiều ngược lại, khả năng này cũng có thể được tận dụng cho những mục đích xấu.
Lừa đảo trực tuyến là một ví dụ dễ thấy. AI hiện có thể hỗ trợ tạo văn bản, hình ảnh, video hoặc bắt chước giọng nói với độ chân thực ngày càng cao. Kẻ gian nhờ đó có thể tạo ra những kịch bản lừa đảo được cá nhân hóa và triển khai trên quy mô lớn hơn.
Bill Gates từng đề cập đến tình huống một người nhận cuộc gọi có giọng nói giống người thân, thông báo đang gặp sự cố và yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp. Khi hình ảnh và giọng nói có thể được tạo bằng AI trong thời gian ngắn, việc phân biệt nội dung thật và giả cũng trở nên khó khăn hơn.
Tuy nhiên, những vụ lừa đảo cá nhân chưa phải kịch bản khiến Bill Gates lo ngại nhất.
AI có thể hỗ trợ tìm kiếm và phân tích lỗ hổng phần mềm. Đây là khả năng hữu ích đối với các chuyên gia an ninh mạng khi cần phát hiện điểm yếu trước khi chúng bị khai thác. Nhưng cùng một công cụ cũng có thể được sử dụng theo chiều ngược lại để tìm cách xâm nhập hệ thống.
Mức độ nghiêm trọng sẽ tăng lên đáng kể nếu mục tiêu không còn là một máy tính hay tài khoản cá nhân mà là bệnh viện, ngân hàng, mạng lưới điện, hệ thống cấp nước hoặc những dịch vụ thiết yếu khác. Việc một hệ thống quan trọng bị gián đoạn có thể gây ảnh hưởng tới lượng lớn người dân cùng lúc.
Nguy cơ lớn hơn khi AI được ứng dụng vào sinh học
Một lĩnh vực khác được Bill Gates đặc biệt quan tâm là sinh học.
AI đang cho thấy tiềm năng rút ngắn quá trình nghiên cứu thuốc, vaccine và phân tích các vấn đề sinh học phức tạp. Nhưng đây cũng là ví dụ điển hình cho tính hai mặt của công nghệ: công cụ càng mạnh trong việc hỗ trợ nghiên cứu thì nguy cơ bị khai thác cho những mục đích nguy hiểm càng cần được tính đến.
Theo lập luận của Bill Gates, sự phát triển của AI có thể khiến một số năng lực trước đây chỉ nằm trong tay những tổ chức có nguồn lực và đội ngũ chuyên môn lớn trở nên dễ tiếp cận hơn.
Đây cũng là cơ sở cho cảnh báo về một kịch bản thảm họa có thể khiến số người thiệt mạng lên tới 1 tỷ. Con số này không phải dự báo rằng một sự kiện như vậy chắc chắn sẽ xảy ra, mà được Bill Gates đưa ra khi nói về quy mô hậu quả có thể xuất hiện nếu AI đủ mạnh bị sử dụng cho mục đích nguy hiểm.
Cách phân biệt này khá quan trọng, bởi Bill Gates đồng thời nhìn nhận AI là công nghệ có khả năng mang lại những tiến bộ lớn trong y tế, giáo dục và nhiều lĩnh vực khác. Vấn đề nằm ở việc cùng một năng lực có thể được sử dụng theo hai hướng hoàn toàn khác nhau.
Bill Gates cho rằng không thể để doanh nghiệp tự đặt giới hạn cho AI
Trước những rủi ro trên, Bill Gates cho rằng việc kiểm soát AI không thể chỉ phụ thuộc vào các công ty phát triển công nghệ.
Trong cuộc phỏng vấn với NBC, ông nhấn mạnh vai trò của cơ quan thực thi pháp luật và các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng biện pháp bảo vệ, giám sát những ứng dụng có nguy cơ cao và chuẩn bị phương án ứng phó khi sự cố xảy ra.
Một trong những khó khăn là AI không bị giới hạn bởi biên giới. Công nghệ được phát triển tại một quốc gia hoàn toàn có thể được sử dụng để nhắm vào hệ thống tại một quốc gia khác. Vì vậy, những rủi ro ở quy mô lớn có thể đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều chính phủ thay vì chỉ các quy định riêng lẻ.
Bill Gates cũng cho rằng cơ quan quản lý cần hiểu được khả năng thực tế của AI trước khi đưa ra quy định. Điều này bao gồm việc liên tục đánh giá những năng lực mới, xác định lĩnh vực có mức độ rủi ro cao và xây dựng hệ thống phòng thủ tương ứng.
Dù vậy, việc đơn giản yêu cầu các công ty dừng phát triển AI cũng không giải quyết được vấn đề. Những cá nhân hoặc tổ chức có ý định sử dụng công nghệ cho mục đích xấu vẫn có thể tiếp tục tìm cách phát triển hoặc tiếp cận các công cụ tương tự.
Vì thế, bên cạnh quy định, một phần quan trọng của bài toán an toàn AI nằm ở năng lực phòng thủ. Các tổ chức cần phát hiện sớm hành vi bất thường, khắc phục lỗ hổng và tăng mức bảo vệ đối với những hệ thống thiết yếu.
Cảnh báo mới của Bill Gates cho thấy những tranh luận xung quanh AI đang dần vượt ra ngoài câu chuyện công nghệ có thể giúp con người làm việc nhanh hơn hay thay thế bao nhiêu việc làm. Khi năng lực của các mô hình ngày càng tăng, câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để những công cụ này không trở thành phương tiện giúp một số ít người gây ra hậu quả ở quy mô mà trước đây họ khó có khả năng thực hiện.
