Theo các chuyên gia, Việt Nam cần xây dựng thêm những nền tảng công nghệ trong nước để vừa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, vừa tạo ra giá trị kinh tế bền vững cho ngành công nghiệp văn hóa số.
Sự phát triển của AI, Blockchain và các nền tảng số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành công nghiệp sáng tạo. Từ âm nhạc, điện ảnh đến thời trang hay nội dung số, các nhà sáng tạo ngày càng có nhiều kênh để tiếp cận công chúng và tạo nguồn thu trên môi trường trực tuyến.
Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng đó là những bài toán về bản quyền, quản lý dữ liệu và sự phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài. Đây cũng là những chủ đề được nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nghệ sĩ chia sẻ tại tọa đàm “Ứng dụng Công nghệ toàn diện mở lối Văn hoá số phát triển”, diễn ra ngày 31/7 tại TP.HCM.
Công nghiệp văn hóa số còn nhiều dư địa nhưng thiếu hạ tầng
Theo các chuyên gia, công nghiệp văn hóa đang được xem là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế Việt Nam. Hiện lĩnh vực này đóng góp khoảng 4% GDP, trong khi mục tiêu được Chính phủ đặt ra là nâng lên 9% vào năm 2045, đồng thời hướng tới việc phần lớn sản phẩm công nghiệp văn hóa sẽ là sản phẩm số.
Dù vậy, quá trình chuyển đổi số của ngành vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Doanh thu kỹ thuật số ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong thu nhập của các nhà sáng tạo, nhưng cũng là phần dễ bị ảnh hưởng nhất bởi tình trạng vi phạm bản quyền và sao chép nội dung.
Một thách thức khác là sự phụ thuộc vào các nền tảng quốc tế như YouTube, Facebook hay TikTok. Phần lớn dữ liệu người dùng, cơ chế phân phối nội dung cũng như nguồn doanh thu hiện đều nằm trên hạ tầng của các doanh nghiệp nước ngoài, trong khi Việt Nam vẫn thiếu những nền tảng đủ lớn để quản lý dữ liệu và kết nối hệ sinh thái sáng tạo trong nước.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng Việt Nam cần xây dựng hạ tầng dữ liệu thống nhất và những cơ chế thử nghiệm (sandbox) dành riêng cho công nghiệp văn hóa nhằm tạo điều kiện để các mô hình kinh doanh mới sớm được triển khai vào thực tế.
Blockchain được kỳ vọng mở ra mô hình kinh tế mới cho nhà sáng tạo
Tại tọa đàm, Blockchain được nhắc đến không chỉ như một công nghệ dành cho tài sản số hay tài chính, mà còn là nền tảng có thể giúp giải quyết nhiều bài toán của ngành công nghiệp sáng tạo.
Theo ông Nguyễn Thế Vinh, Đồng sáng lập Ninety Eight và CEO FANOS, các nền tảng mạng xã hội hiện nay chủ yếu đánh giá giá trị của nghệ sĩ thông qua số lượng người theo dõi hoặc lượt xem. Trong khi đó, mức độ gắn kết thực sự giữa nghệ sĩ và người hâm mộ lại chưa được phản ánh đầy đủ.
FANOS được phát triển với mục tiêu xây dựng một nền tảng dành riêng cho nền kinh tế fandom. Thay vì chỉ lưu lại các con số tương tác, hệ thống ứng dụng Blockchain để ghi nhận toàn bộ hành trình đồng hành của người hâm mộ, từ việc tham dự concert, sở hữu vật phẩm, tương tác cho đến ủng hộ nghệ sĩ.
Những dữ liệu này giúp nghệ sĩ hiểu rõ cộng đồng của mình hơn, đồng thời có cơ sở xây dựng các chương trình tri ân và chăm sóc người hâm mộ.
Theo đại diện FANOS, Blockchain cũng có thể hỗ trợ xác thực quyền sở hữu tác phẩm, xây dựng hệ thống Content ID cho âm nhạc Việt Nam và tạo nền tảng phân phối bản quyền minh bạch hơn khi hành lang pháp lý về tài sản số ngày càng hoàn thiện.
Công nghệ cần trở thành nền tảng phát triển văn hóa số
Không chỉ dừng ở câu chuyện bản quyền, các diễn giả cho rằng công nghệ cần được ứng dụng để tạo ra giá trị lâu dài cho cả nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng.
Đại diện thương hiệu thời trang JoliPoli cho biết tình trạng sao chép thiết kế và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn ra phổ biến, khiến nhiều doanh nghiệp mong muốn có thêm các giải pháp công nghệ hỗ trợ bảo vệ tài sản sáng tạo.
Ở góc độ nghệ sĩ, Rapper Pjpo, người từng phát hành album trên nền tảng Blockchain, nhận định công nghệ mới đã mang lại những kết quả tích cực, nhưng để tạo ra giá trị khác biệt, người hâm mộ vẫn cần nhiều trải nghiệm hơn để cảm nhận rõ lợi ích của Blockchain trong đời sống.
Ngoài lĩnh vực giải trí, đại diện FANOS cũng cho biết nền tảng đang được phát triển theo hướng phục vụ cả các tổ chức và cơ quan quản lý. Kết hợp Blockchain, Big Data và AI, hệ thống có thể thống kê mức độ lan tỏa của nội dung, phân tích xu hướng, nhận diện nội dung tích cực và hỗ trợ đánh giá hiệu quả của các chiến dịch truyền thông cộng đồng.
Theo các chuyên gia, để ngành công nghiệp văn hóa số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam không chỉ cần hoàn thiện khung pháp lý mà còn phải đầu tư vào những nền tảng công nghệ “Make in Vietnam”. Đây sẽ là nền tảng giúp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kết nối dữ liệu, tạo thêm giá trị kinh tế cho nhà sáng tạo và xây dựng một hệ sinh thái văn hóa số phát triển bền vững trong tương lai.
